Nhạc Jazz là gì? Tìm hiểu về nguồn gốc, đặc điểm của thể loại jazz

Tuy đã xuất hiện thêm rất nhiều thể loại mới trong nền âm nhạc trên toàn cầu nhưng Jazz vẫn là một trong những thể loại nền móng, trụ cột được đông đảo công chúng yêu thích. Vậy bạn có biết nhạc Jazz là gì? Nguồn gốc, đặc điểm của chúng như thế nào? Những bản nhạc nào hay? Cùng Lạc Việt Audio tìm hiểu ngay trong bài viết này để được giải đáp nhé!

Tìm hiểu về nhạc Jazz

Nhắc tới Jazz là nhắc tới những giai điệu mang tính sáng tạo, biến hóa khôn lường, chúng không bùng nổ như EDM hay dance nhưng lại rất có sức hút với thính giả. Vậy nhạc Jazz là gì?

Nhạc Jazz là gì?

Jazz là một thể loại nhạc phát sinh từ cộng đồng người Mỹ gốc Phi ở New Orleans, Louisiana vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Jazz được đặc trưng bởi tính tự do trong biểu diễn, nhịp độ được chia làm nhiều phần, và sự sử dụng của các nhạc cụ đồng và gỗ, cùng với piano và trống.

Nguồn gốc của nhạc Jazz

Nhạc Jazz xuất hiện từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 và trở nên phổ biến nhanh chóng ở nhiều khu vực tại Mỹ. Jazz được xuất hiện trên báo và được gọi tên lền đầu vào năm 1915 trong tờ Chicago Daily Tribune.

Các thể loại nhạc Jazz theo từng giai đoạn

Xuất hiện từ cuối thế kỷ 19 phát triển cho tới tận ngày nay, Jazz đã có thêm rất nhiều nhánh nhỏ và phát triển mạnh mẽ theo từng giai đoạn.

Thể loại	Đặc điểm
Blues (Từ cuối thế kỷ 19 – nay)	Blues có nguồn gốc từ Jazz phổ biến trong cộng đồng nô lệ, nông dân. Thể loại này gắn liền với chiếc đàn guitar, cảm xúc của các bản nhạc blues buồn khó tả. Nghệ sĩ tiêu biểu trong dòng nhạc này: W.C. Handy, Huddie “Lead Belly” Leadbetter hay Bessie Smith.
Ragtime (giai đoạn 1895 – 1918)	Tiền thân của phong cách Jazz hiện nay với nhạc cụ chủ yếu được dùng là piano. Phong cách của Ragtime là ngắn gọn, súc tích nhưng có nét độc đáo không lẫn đi đâu được.
New Orleans Jazz (giai đoạn 1900 – 1920)	Xuất hiện từ phong cách chơi nhạc của ban nhạc tại New Orleans nhanh chóng trở thành xu hướng trong giai đoạn đầu thế kỷ 20. New Orleans Jazz chủ yếu sử dụng tiếng đàn banjo, string bass, drums, piano.
Chicago (giai đoạn năm 1920)	Chicago sử dụng guitar thay thế cho banjo và có thêm saxophone, chuyển nhịp 4/4 về 2/4. Nghệ sĩ nổi tiếng nhất trong dòng này chính là Louis Armstrong.
New York (giai đoạn năm 1920)	Sự phát triển của nhạc Jazz ở Chicago nhanh chóng lan rộng tới NewYork và có sự phát triển độc đáo hơn với phong cách stride-piano. Một số bản hit đặc trưng trong thể loại này đó là The Charleston, Carolina Shout (James P. Johnson) hay Flaming Youth (Duke Ellington).
Swing / Big Band Era (giai đoạn 1930 – 1945)	Trong giai đoạn này, Jazz được yêu thích bởi giới trung lưu tại Mỹ, band nhạc Big Band Era có số lượng nhạc công hùng hậu trở thành ban nhạc phổ biến lúc bấy giờ. Nhạc Jazz giai đoạn này có phần thoáng và phiêu hơn.
Jazz sau thời kỳ Big Band Era	Các nghệ sĩ sáng tác Jazz theo sở thích của cá nhân chứ không hướng tới thị hiếu của công chúng vì thế mà phong cách chơi Jazz có phần đa dạng và mang tính ngẫu hứng nhiều hơn. Các nghệ sĩ cũng pha trộn thêm các phong cách khác nhau để tạo được dấu ấn riêng của mình trong mỗi tác phẩm.
Bebop (giai đoạn 1939 – 1950)	Bebop xuất hiện từ những năm 40 của thế kỷ trước với sự kết hợp cùng Jam session, các nghệ sĩ Jazz chơi nhạc cụ theo lượt và chú trọng tới phần solo của mỗi người. Tempo cũng được đẩy nhanh hơn, một số nghệ sĩ nổi tiếng trong giai đoạn này đó là Coleman Hawkins, Charlie Parker, Dizzy Gillespie, Thelonious Monk, Bud Powell, Max Roach.
Cool (giai đoạn 1949 – 1955)	Cool Jazz có giai điệu thư giãn thoải mái khi nghe và kết hợp với nhạc cụ cổ điển.
Hard Bop (giai đoạn 1951 – 1958)	Hard Bop khác với Cool rất nhiều vì chúng mang chất blues nguyên bản cộng thêm với Gospel và Rhythm khiến nhạc Jazz trong giai đoạn này độc đáo hơn.
Modal (cuối những năm 1950)	Modal Jazz là phân nhánh chơi nhạc theo các mode chứ không theo một quy tắc nào vì thế mà dòng nhạc Jazz này dễ chơi và dễ vào tai người nghe hơn.
Free Jazz (giai đoạn 1959 – 1970)	Đúng như cái tên của nó Free Jazz là dòng nhạc mà các nghệ sĩ thoát khỏi mọi rào cản âm nhạc. Người nghe sẽ không bao giờ đoán được sẽ có những gì phía sau giai điệu ấy. Một số nghệ sĩ nổi bật trong phân nhánh này đó là Ornette Coleman, Cecil Taylor, Charles Mingus và John Coltrane.
Fusion (giai đoạn 1969 – 1990)	Từ những năm 1970 các nghệ sĩ Jazz bắt đầu đưa chúng phát triển theo hướng Fusion, sự pha trộn giữa Jazz, rock, funk khiển giai điệu của fusion có phần mạnh mẽ, cuốn hút hơn. Đây cũng là thể loại đưa jazz tới nhiều thính giả hơn.

Đặc trưng của nhạc Jazz là gì?

Jazz là một trong những dòng nhạc phát triển từ khá sớm tại Mỹ, cho tới tận ngày nay, sức hút của dòng nhạc này vẫn chưa bao giờ hết với công chúng, vậy những đặc trưng của nhạc Jazz là gì?

Ngẫu hứng và nghệ sĩ

Jazz mang tính ngẫu hứng tức nghệ sĩ có thể sáng tạo chủ đề theo cảm xúc của bản thân và thổi thêm phong cách cá nhân để cho ra những bản nhạc của riêng mình. Thông thường trong Jazz thì nghệ sĩ biểu diễn cũng chính là người sáng tác trực tiếp. Mặc dù trong jazz vẫn có những quy tắc nhưng khi biểu diễn nó tùy thuộc vào nghệ sĩ trình diễn bài nhạc đó, có khi cùng một bản nhạc nhưng lại được chơi khác nhau.

Giai điệu Jazz mang tính đặc trưng

Giai điệu nhạc Jazz cực kỳ dễ nhận biết bởi có các blue notes – nốt ở quãng ba và quãng bảy của thang âm sẽ bị giảm về độ cao. Không giống với các thể loại khác khi nghe Jazz bạn sẽ cảm nhận rõ được sự mới lạ trong giai điệu, cách hòa thanh cũng như tiết tấu của bản nhạc. Kể cả cùng là nghệ sĩ biểu diễn cùng bài nhưng ở mỗi sân khấu lại có thể khác nhau, giai điệu linh hoạt, cuốn hút.

Tiết tấu trong nhạc Jazz

Sử dụng rất nhiều nhạc cụ giống với nhạc cổ điển nhưng tiết tấu nhạc Jazz có phần phức tạp và ứng dụng nhiều kỹ thuật hơn phụ thuộc vào từng nghệ sĩ. Jazz có những tiết tấu nghịch phách, đảo phách và giật lại đòi hỏi người nghệ sĩ biểu diễn phải thật am hiểu mới có thể chơi tốt được. Tiết tấu được sử dụng nhiều nhất trong Jazz đó là: Tiết nhịp 2 phách trong hành khúc nhà binh sẽ được thay thế bằng nhịp 4 phách, nhấn mạnh ở phách 2, 4 trong ô nhịp.

Hòa thanh trong Jazz

Hòa thanh cũng là một trong những đặc trưng cơ bản của nhạc Jazz tạo cho nó sự khác biệt hoàn toàn với các thể loại khác. Hợp âm sử dụng trong dòng nhạc này chủ yếu là tăng, giảm hợp âm 7 và thêm một số hợp âm khác. Hòa thanh thì được chuyển liên tiếp và nhiều vòng hòa thanh khác nhau.

Hòa thanh trong Jazz chủ yếu dùng loại bậc II, V và I. Không chỉ vậy do là dòng nhạc chơi ngẫu hứng theo nghệ sĩ biểu diễn nên việc tăng giảm và các vòng hòa thành sẽ được biến tấu khôn lường tạo nên sự mới lạ ngay cả trong những bản nhạc cũ. Tuy nhiên theo nguyên tắc thì dù có sáng tạo, ngẫu hứng như thế nào thì bản nhạc cũng không được đi quá xa so với chủ đề ban đầu của bản nhạc.

Nhạc cụ để chơi nhạc Jazz là gì?

Tùy theo mỗi khu vực, lãnh thổ mà phong cách chơi nhạc Jazz cũng có sự thay đổi vì thế mà nhạc cụ chơi cũng có sự khác nhau. Một số nhạc cụ phổ biến được sử dụng khi các nghệ sĩ chơi Jazz đó là:

• Piano: Nhạc cụ có dạng bàn phím, được sử dụng phổ biến trong âm nhạc Jazz. Thường được sử dụng làm nhạc cụ hỗ trợ để tạo nền cho bản nhạc, nhưng cũng có thể được sử dụng cho các phần solo.
• Saxophone: Là một loại kèn gỗ với ống thổi cong, với nhiều kích cỡ khác nhau. Âm thanh của saxophone rất đặc trưng và được sử dụng phổ biến trong các bản nhạc Jazz. Saxophone có khả năng thể hiện được nhiều cảm xúc và mang lại giai điệu đa dạng.
• Trumpet: Là một loại kèn đồng, thường được sử dụng cho các giai điệu trầm hơn trong bản nhạc. Âm thanh của trumpet rất sáng và sống động, có khả năng thể hiện được nhiều cảm xúc.
• Trombone: Cũng là một loại kèn đồng, nhưng có hình dạng cong và được sử dụng cho các giai điệu trầm hơn.
• Guitar: Trong âm nhạc Jazz, guitar thường được sử dụng như một nhạc cụ hỗ trợ hoặc để chơi phần solo. Âm thanh của guitar rất đa dạng và có khả năng tạo ra nhiều hiệu ứng âm nhạc khác nhau.
• Double bass (còn gọi là upright bass): Là một loại nhạc cụ dây được sử dụng để tạo ra giai điệu trầm.
• Drums: Là loại trống được sử dụng rộng rãi trong nhạc Jazz, chúng tạo nhịp điệu cho bản nhạc rõ ràng.
• Clarinet: Là một loại kèn gỗ được sử dụng để tạo ra các giai điệu trầm. Âm thanh của clarinet đặc trưng với sự ấm áp
• Flute: Đặc trưng của flute là âm thanh trong trẻo, êm ái, mang lại cảm giác nhẹ nhàng, mượt mà.
• Vibraphone: Là một loại xylophone (đàn gõ mộc) có các thanh kim loại dài, đặt trên các bộ phận rung để tạo ra âm thanh. Đặc trưng của vibraphone là âm thanh trong trẻo, tươi sáng và nhịp nhàng. Nó thường được sử dụng trong các bản nhạc Jazz và Latin.
• Organ: Organ được sử dụng để tạo ra các giai điệu và âm thanh nền cho các bản nhạc. Đặc trưng của organ là âm thanh mạnh mẽ, có khả năng tạo ra các hiệu ứng âm thanh độc đáo, và có thể điều chỉnh âm lượng để tạo ra âm thanh mạnh hay nhẹ tùy theo nhu cầu.
• Harmonica: Là một nhạc cụ thuộc loại sáo có kích thước nhỏ gọn và được thiết kế để thổi. Đặc trưng của harmonica là âm thanh tươi sáng, có khả năng tạo ra các hiệu ứng âm thanh độc đáo, và được sử dụng trong các bản nhạc Blues, Jazz, và Country.

Ở một số vùng lãnh thổ họ còn kết hợp cả nhạc cụ truyền thống để tạo nên phong cách và chất riêng.

Sự phát triển của nhạc Jazz trên thế giới và Việt Nam

Sức hút của Jazz là quá lớn, chúng đã trải qua rất nhiều thập niên và có những bước phát triển, mở rộng riêng.

Nhạc Jazz trên thế giới

Nhạc Jazz trên thế giới được coi là dòng nhạc đa sắc tộc chúng phần nào xóa bỏ ranh giới giữa người da màu và người da trắng ở Mỹ giúp cho xã hội trở nên tích cực hơn. Mặc dù là dòng nhạc xuất phát từ người Mỹ gốc Phi (tức người da đen) nhưng cho tới nay, Jazz được đông đảo người da trắng yêu thích, thậm chí coi các huyền thoại da màu là thần tượng.

Tiêu biểu nhất có thể kể tới nghệ sĩ chơi Jazz John McLaughlin – Mỹ, ông có sự kết hợp với nhóm nhạc Ấn Độ, tham gia biểu diễn ở nhiều quốc gia khác nhau. Về độ thịnh hành thì Jazz hiện không giữ được phong độ như trước do sự xuất hiện và chiếm lĩnh của các bản nhạc pop, nhạc điện tử. Tuy nhiên vẫn không có dòng nhạc nào có thể thay thế được chúng trong lòng công chúng.

Nhạc Jazz tại Việt Nam

Nhạc Jazz du nhập vào Việt Nam từ khá sớm, từ những năm 50 – 60 của thế kỷ trước (thời kỳ Pháp thuộc). Ban đầu Jazz chỉ được chơi ở miền Bắc nhưng chúng không gây được tiếng vang hay hứng thú gì cho công chúng. Mãi cho tới khi du nhập vào miền Nam Việt Nam thì Jazz mới thực sự bùng nổ và được biết tới nhiều hơn.

Kể từ sau khi hòa bình, nhạc Jazz vẫn len lỏi trong thị trường âm nhạc Việt nhưng khó cạnh tranh với các thể loại khác. Các band nhạc Jazz từ Pháp và nhiều nước khác bắt đầu sang giao lưu với văn hóa Việt Nam. Lần đầu tiên Nhạc Viện Hà Nội quyết định đưa Jazz vào thử nghiệm đào tạo. Cho tới nay thì Jazz đã tiếp cận được với lớp nghệ sĩ trẻ và đưa sắc màu của Jazz vào trong nhiều tác phẩm của mình. Hai nghệ sĩ đi đầu phát triển Jazz tại Việt Nam đó là:

• Nghệ sĩ saxophone Quyền Văn Minh.
• Nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn.

Các nghệ sĩ nổi tiếng trong dòng nhạc Jazz

Dưới đây là một số nghệ sĩ nổi tiếng trong dòng nhạc Jazz:

• Louis Armstrong
• Duke Ellington
• Charlie Parker
• Miles Davis
• John Coltrane
• Ella Fitzgerald
• Billie Holiday
• Thelonious Monk
• Dizzy Gillespie
• Herbie Hancock
• Chick Corea
• Stan Getz
• Dave Brubeck
• Sonny Rollins
• Wynton Marsalis

Những bản nhạc Jazz bất hủ theo năm tháng

Một số bản nhạc Jazz hay nổi tiếng toàn thế giới nhất định bạn phải nghe thử đó là:

1. Take Five (Dave Brubeck Quartet)

2. So What (Miles Davis)

3. In a Sentimental Mood (Duke Ellington and John Coltrane)

4. My Favorite Things (John Coltrane)

5. Kind of Blue (Miles Davis)

6. Giant Steps (John Coltrane)

7. Sing, Sing, Sing (Benny Goodman)

8. Strange Fruit (Billie Holiday)

9. Round Midnight (Thelonious Monk)

10. The Girl from Ipanema (Stan Getz and João Gilberto)

Nghe nhạc Jazz bằng loa gì hay?

Nhạc Jazz mang nhiều phong cách khác nhau nhưng chủ yếu là giai điệu được thể hiện bởi rất nhiều nhạc cụ đặc trưng như kèn, đàn organ, vậy nghe bằng loa gì thì hay? Nếu bạn chỉ muốn nghe nhạc cho cá nhân, phòng ngủ có thể lựa chọn các dòng loa âm trần hoặc loa bluetooth. Đối với các gia đình muốn nghe tại phòng khách và cần hát karaoke giải trí thì có thể chọn sang các dàn karaoke chất lượng.

Ưu tiên chọn loa karaoke của các hãng nổi tiếng như JBL, Bose, EUDAC hay King,… để chất âm nghe được hay và trọn vẹn hơn. Đừng quên trang bị thêm các thiết bị âm thanh như cục đẩy công suất, vang cơ, vang số, micro không dây để tận hưởng những bản nhạc Jazz tuyệt vời nhất nhé!

Điều thú vị về “Nhạc Jazz là gì” có thể bạn chưa biết!

• Ban nhạc đầu tiên thu nhạc Jazz có các nghệ sĩ da đen: Chất riêng của bài Livery Stable Blues chỉ có thể đến từ những người gốc phi với nhịp trống đặc trưng và tiết tấu caribe.
• Vậy ai là người sáng tạo ra nhạc Jazz? Không có một cái tên chính xác nào trả lời cho câu hỏi này cả bởi với lịch sử lâu đời, Jazz được phát triển cùng lúc bởi nhiều nghệ sĩ khác nhau.
• Jazz là tiền thân, nền phóng phát triển rất nhiều các dòng nhạc sau này.
• Cho tới hiện nay vẫn còn nhiều lễ hội nhạc Jazz và các địa điểm chơi nhạc Jazz thường xuyên tại Hoa Kỳ và nhiều quốc gia chuộng dòng nhạc này.

Trên đây là bài viết giải đáp nhạc Jazz là gì cũng như nguồn gốc, đặc điểm của thể loại nhạc này. Mong rằng với những thông tin mà chúng tôi cung cấp sẽ giúp bạn hiểu hơn về Jazz cũng như thưởng thức chúng một cách trọn vẹn nhất. Theo dõi chúng tôi để biết thêm thật nhiều thông tin bổ ích khác nữa nhé! Hẹn gặp các bạn trong những bài viết sau.